عنوان مقاله:

نویسندگان:

حمید امان اللهی

معماری دست‌کند به‌عنوان یکی از اشکال خاص معماری در ایران، به‌ویژه در مناطق کوهستانی مانند کردستان، دارای تاریخچه‌ای غنی و متنوع است و در ساخت قلاع، اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. برخلاف سایر اشکال معماری که بر اساس انباشت مصالح ساخته می‌شوند، در این نوع معماری فضاها به‌طور مستقیم با حفر خاک و سنگ ایجاد می‌شوند؛ به عبارت دیگر، معماری دست‌کند با شکل‌دهی به فضاها در دل کوه و زمین صورت می‌گیرد و به‌جای استفاده از مصالح بنایی مانند سنگ، خشت و آجر، از بستر طبیعی صخره و دل زمین برای کنده‌کاری بهره می‌برد. این نوع معماری به نیازهای اقلیمی، امنیتی و اجتماعی پاسخ می‌دهد و منطقه بیجار در استان کردستان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، نقش مهمی در تبادل فرهنگی ایفا کرده و آثار معماری متعددی از جمله قلاع تاریخی دست‌کند را داراست. این مقاله به بررسی و معرفی قلاع تاریخی بیجار و تحلیل معماری دست‌کند آن‌ها می‌پردازد و هدف اصلی آن شناسایی و تحلیل ساختار این قلاع است که به دلیل ویژگی‌های تاریخی و معماری منحصربه‌فرد انتخاب شده‌اند. تحقیق بر پنج قلعه مهم تمرکز دارد که عمدتاً در دوره‌های ساسانی و قرون میانه اسلامی مورد استفاده قرار گرفته‌اند و شامل بخش‌های مختلفی مانند برج، بارو، ارگ و دیوار دفاعی هستند. همچنین ترکیبی از معماری بنایی و دست‌کند در این سازه‌ها مشاهده می‌شود. روش تحقیق در این پژوهش، تحلیلی-توصیفی است که از ترکیب مطالعات کتابخانه‌ای، عملیات میدانی و مصاحبه با بومیان محلی بهره می‌برد. پرسش اصلی تحقیق این است که چه عواملی بر شکل‌گیری قلعه‌های تاریخی بیجار و معماری دست‌کند آن‌ها تأثیرگذار بوده‌اند؟ نتایج نشان می‌دهد که عوامل جغرافیایی، تاریخی، اقلیمی و نیازهای اجتماعی-دفاعی نقش کلیدی در طراحی این بناها ایفا کرده‌اند و هر پنج قلعه ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارند که بر اساس شرایط محیطی شکل‌گرفته‌اند و نمایانگر تعامل انسان با طبیعت هستند.

معماری دست‌کند، قلعه تاریخی، کردستان، عوامل جغرافیایی، عوامل اقلیمی

برای لینک‌دهی به این مقاله از آدرس زیر استفاده نمایید:

برای ارجاع در منابع از عبارت زیر استفاده کنید:
امان اللهی، حمید، 1404، شناسایی و تحلیل ساختار معماری دست‌کند قلعه‌های بیجار، همایش ملی مطالعات گروس، https://conference.uok.ac.ir/fa/archive_index.php?c=HN-garoos1&aid=1517986