عنوان مقاله:

نویسندگان:

علی بهنیا

بی تردید بناهای یادمانی یکی از متداول‌ترین سازه‌های عمومی در معماری اسلامی پس از مساجد به حساب می‌آیند. طی بررسی‌های باستان شناختی شهرستان بیجار گروس در شرق استان کردستان، تعداد هشت بنا شناسایی شده است. این بناهای یادمانی اکثرا درای نقشه مشابه و مصالح یکسان هستند. با توجه به قرارگیری این منطقه در مسیر‌های ارتباطی شمالغرب به غرب ایران و همچنین همجواری با مراکز مهم حکومتی منجمله مراغه، سلطانیه و تخت سلیمان در دوران اسلامی به نظر می‌رسید بناهاعلاوه بر کارکرد یادمانی، به عنوان میل راهنما در طی مسیر ارتباطی کاروانیان احداث شده است. با این اوصاف فعالیت‌های علمی در ارتباط با بناهای مذکور در این منطقه به ندرت به انجام رسیده است. هدف از این پژوهش معرفی بناهای یادمانی به منظور ارائه تصویری روشن از راه‌های ارتباطی در دوران اسلامی منطقه بیجار گروس است. لیکن شباهت‌ها و تفاوت‌های موجود در مقایسه بناهای راهنما با مناطق همجوار به ویژه دشت زنجان که از لحاظ محیطی و فرهنگی تقریباً شرایط یکسانی را با منطقه گروس دارند می‌تواند در ترسیم این مهم بسیار حائز اهمیت باشد. برهمین اساس سوالات پژوهش عبارتند: 1- چه عواملی در شکل گیری و ایجاد بناهای یادمانی در منطقه نقش داشته است؟ 2-سنت و شیوه‌های معماری ادوار قبل تا چه حد در شکل گیری بناهای مذکور موثر بوده است؟ 3-بناهای مورد مطالعه‌ها تا چه حد در بازسازی مسیرهای ارتباطی گذشته موثر هستند و از لحاظ مصالح و شکل ظاهری قابل مقایسه با چه نمونه‌های در منطقه می‌باشند؟ عوامل اجتماعی، مذهبی و سیاسی درتکوین و شکل گیری برج‌های منطقه در دوران سلجوقی و ایلخانی نقش داشته‌اند. همجواری با مراکز مهم سیاسی آن روزگار، ایمن بودن مسیر به علت حضور حکام محلی قدرتمند و شرایط محیطی مناسب ( دسترسی به آب و وجود روستاهای متعدد در طول مسیر) از مهم‌ترین آنها محسوب می‌گردد. تکیه بر سنت‌های پیشین و استفاده از الگوی برج‌های برجای مانده از دوران تاریخی (ساسانی) و اسلامی در ساخت میل‌های راهنما منطقه موثر بوده است. مشابهت بناهای برجای مانده در منطقه همجوار از جمله میل خوئین، آرامگاه قیدار نبی (ع) ، برج گنبد کهریز سیاه منصور ( ایجرود) در استان زنجان ومقایسه آنها با بناهای یادمانی منطقه بیجار علاوه در بازسازی مسیرهای ارتباطی در گذشته، نشان از کار کرد اصلی این سازه‌ها به عنوان میل راهنما را دارد. روش تحقیق در این پژوهش تاریخی تحلیلی است که بر اساس بررسی های میدانی،تهیه تصاویر و بررسی متون تاریخی و مدارک کتابخانه ای صورت گرفته است.

دوران اسلامی، ایلخانی، بیجار گروس، بناهای یادمانی، معماری، مسیر‌های ارتباطی

برای لینک‌دهی به این مقاله از آدرس زیر استفاده نمایید:

برای ارجاع در منابع از عبارت زیر استفاده کنید:
بهنیا، علی، 1404، نقش بناهای یادمانی در تکوین راه‌های ارتباطی سده‌های میانی دوران اسلامی منطقه بیجار گروس، همایش ملی مطالعات گروس، https://conference.uok.ac.ir/fa/archive_index.php?c=HN-garoos1&aid=1518029